شق القمر
تفسیر آیات:
وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ و ماه شكافته شد، ابن عباس گوید: مشركان مكّه جمع شدند خدمت رسول خدا صلّى اللَّه علیه و آله، پس گفتند اگر راست مىگویى كه پیامبر خدایى پس ماه را براى ما بشكاف و دو نصف كن آن را، پس پیامبر (ص) بآنها فرمود: اگر من این كار را بكنم شما ایمان مىآورید؟ گفتند آرى، و آن شب، شب بدر بود یعنى شب چهاردهم ماه بود، پس رسول خدا (ص) از ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج24، ص: 10
پروردگارش درخواست كرد كه آنچه آنها میخواهند عطا فرماید، پس ماه شكافته شد و دو نیمه گردید، و رسول خدا (ص) فریاد میكرد اى فلانى اى فلانى شهادت دهید.
ابن مسعود گوید: ماه در عهد و زمان پیامبر خدا (ص) شكافته شد بدو پاره پس رسول خدا (ص) بما فرمود: گواهى دهید، و نیز از ابن مسعود روایت شده كه گفت: قسم بآن خدایى كه جانم در دست اوست كوه حرا را میان دو نیمه ماه دیدم و از جبیر بن مطعم روایت شده كه گفت ماه در زمان رسول خدا صلّى اللَّه علیه و آله شكافته شد تا آنكه دو نیمه شد، یك نیمه بر این كوه و نیمه دیگر بر آن كوه دیده شد، پس عدّهاى از مردم (كه در رأس آنها ابو جهل بود) گفتند محمّد ما را سحر كرد، پس مردى گفت: اگر شما را سحر كرد پس همه مردم را كه سحر نكرد.
روات و مخبرین از شقّ القمر
حدیث شقّ القمر را جماعت بسیارى از صحابه رسول خدا (ص) نقل كرده اند كه از آنها نامبردگان ذیلاند:
1- عبد اللَّه بن مسعود 2- انس بن مالك 3- حذیفة بن الیمان 4- عبد اللَّه بن عمر ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج24، ص: 11
5- عبد اللَّه بن عباس 6- جبیر بن مطعم 7- ابن عمرو جماعت دیگرى.
مفسّرین هم بر همین نظر و عقیدهاند مگر آنكه از عثمان بن عطاء از- پدرش روایت شده كه او گوید: معنایش اینست كه بزودى ماه شكافته میشود و این معنى از حسن هم نقل شده و بلخى هم نیز انكار آن را نموده است، و این درست نیست، براى آنكه تمام مسلمین بر این معجزه اجماع كردهاند، پس اعتنایى بمخالفت مخالف نیست، چون كه اشتهار شقّ القمر در میان صحابه پیغمبر بقدریست كه منع میكند قول بخلاف را، و كسى كه طعنه میزند و اشكال میكند كه اگر شقّ القمر در عصر رسول خدا (ص) واقع شده بود هر آینه بر هیچكس از اهل علم مخفى نمىماند، و گفته این مخالف باطل است، زیرا ممكن است كه خداوند تعالى ماه را از بیشتر مردم بسبب ابرو مانند آن محجوب داشته باشد، و براى اینكه این معجزه چون در شب واقع شده، پس ممكن است مردم اقطار عالم در آن موقع خواب بوده باشند، و این موضوع را ندانند مضافا اینكه مردم بتمامى چنین نیستند كه در حوادث جوّى و آسمانى تأمل و دقّت داشته باشند «1» و در فضاء آسمان آیه و علامتهائیست مثل سقوط ستارگان و غیر آن از چیزهایى كه اكثر مردم از آن غافل هستند
(1)- علّامه بزرگوار و فقیه اهل البیت علیهم السلام آیه اللَّه العظمى نجفى مرعشى مد ظلّه فرمودند: كه در چند سال قبل در پكن پایتخت كشور چین كمونیست، ساختمانى خراب شد و آنجا را حفّارى كردند در زیر زمین و سرداب ستونهایى نمایان شد كه بر بالاى ستونى بخط چینى نوشته بود این بناء در سال دو نیمه شدن ماه انجام گرفت، و حساب كردند با سال هشتم از بعثت
(مطابق آمد، پس در جرائد نوشتند، و از مصر هم جماعتى رفتند و آن را دیده و در مجلّات مصرى منعكس نمودند.
پس خلاصه موضوع شقّ القمر كه از آیات ظاهرات و معجزات باهرات- پیامبر (ص) بوده و جاى تردید نیست.
(1)- مترجم گوید: موضوع شقّ القمر و صدور این معجزه و آیه باهره در سال هشتم بعثت پنجسال قبل از هجرت از مسلّمیات كلیه مسلمین و اهل قبله است، و مفسّرین عامّه و خاصه آن را نقل كردهاند، و چون این ناچیز مشغول به ترجمه این آیات بودم روز یكشنبه هجدهم محرّم الحرام سال 1402 برابر 24 آبان ماه 1360 كه ناعى خبر محنت اثر ضایعه اسفناك و حادثه جبران ناپذیر رحلت و فقدان فیلسوف شرق عالم ربّانى و حكیم متالّه سبحانى مفسّر بزرگوار و نابغه جهان تشیّع آیت اللَّه حاج سید محمد حسین علّامه طباطبائى قدس اللَّه سره را داد كه گفتم:
لا صوت الناعى لفقدك انّه یوم على آل الرسول عظیم
خبر ندهد خبر دهنده مرگ و فقدان تو را زیرا كه آن روز بر خاندان رسالت بسى بزرگ است.
پس براى بزرگداشت و اداء بعضى از حقوق این استاد بزرگ نظر و گفتار آن مرحوم را در این مورد از تفسیر ارزنده المیزان ج 19 ص 58 «كلام فیه اجمال القول فى شقّ القمر» نقل مینمایم:
شقّ القمر بدست پیامبر (ص) در مكّه معظّمه بتقاضاى بعضى از مشركین از چیزهاییست كه همه مسلمین بدون شك قبول دارند و بر آن دلالت میكند از قرآن كریم دلالت واضح و آشكارایى چون سخن حق تعالى:
«اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ وَ إِنْ یَرَوْا آیَةً یُعْرِضُوا وَ یَقُولُوا سِحْرٌ مُسْتَمِرٌّ» پس آیه دوّم امتناع میكند مگر آنكه بوده مدلول قول خداى تعالى (وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ) معجزهاى بود كه كه نزدیك زمان نزول آیه مذكور واقع شده كه از
ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج24، ص:
معجزه ی شقّ القمرو اعتراف ناسا
روزنامه ی کیهان ( در تاریخ ۱۴ / ۱۱/ ۱۳۸۲ ٬ ص ۱ ٬ به نقل از خبرگزاری قرآنی ایران ٬ و آن خبرگزاری هم به نقل از پایگاه خبری kuwait chat ) نوشته است : « فضانوردان آمریکائی در آخرین تحقیقات زمین شناسی خود به این نتیجه رسیده اند که کره ی ماه در گذشته به دو نیم تقسیم شده و سپس در یک فعل و انفعال ٬ دوباره به هم پیوند خورده است . این مطلب که در یک میزگرد تلویزیونی و از زبان یک گروه فضائی اعلام گردید ٬
این مطالب بخشی از سخنان دکتر بی آزار شیرازی رییس دانشگاه مذاهب اسلامی بود که در این ماههنامه منعکس شده بود و ایشان گله مندند که چرا ما بر مطلب قران کار علمی نمی کنیم
برای شرح این مقاله كه به انگلیسی و عربی است به منبع مراجعه كنید

شقالقمر انشقاق القمر معجزهای است که در روایات اسلامی به محمد، پیامبر اسلام، نسبت داده شده و گفته شده که ماه به اشاره وی و برای مدت کوتاهی از هم شکافتهشدهاست.[۱]
محتویات |
بسیاری از روایات کهن اسلامی این واقعه را شأن نزول آیات ۱ و ۲ سوره قمر در نظر گرفته، و بیشتر مفسرین مسلمان قرآن تاریخی بودن این حادثه را پذیرفتهاند. این روایات به صحابه محمد مانند ابن عباس، أنس بن مالک و عبدالله بن مسعود و دیگران بازگردنده میشوند.[۲][۳][۴]
به گفته محقق مسلمان، یوسف علی، ممکن است ماه مجدد هنگام نزدیک شدن روز قیامت شکافته شود. همچنین بگفته یوسف علی این آیه ممکن است معنی تمثیلی نیز داشته باشد (یعنی موضوع همانند ماه واضح شدهاست). [۵] از اقلیت مفسرین قرآن که به تاریخی بودن ماجرا اعتقاد ندارند میتوان به حسن بصری (مرگ: سال ۱۱۰ هجری) و عطاء خراسانی (مرگ: ۱۳۵ هجری) نام برد که اعتقاد داشتند این آیه صرفاً به شکافته شدن ماه در روز قیامت اشاره دارد.[۲]
برخی متفکران مسلمان نیز کلاً با پذیرش حوادث ماورای طبیعت مشکل داشتند و گاهی اوقات در جهت آنچه آنهماری شیمل «افسانه زدایی» میخواند، اقدام کردند. به عنوان مثال شاه ولی الّله دهلی معتقد بود که این واقعه ممکن است نوعی خطای باصره بوده، یا اینکه شاید توسط دود، حرکت سریع یک ستاره، ابر، یا کسوف و یا خسوف ایجاد شده باشد که اینگونه بهنظر آمده که ماه واقعاً دو تکه شدهاست.[۶][۷]
به گفته دانیل مارتین وریسکو عنوان سوره ۵۴ «قمر» نام نهاده شده در اشاره به چیزی که تقسیم ماه به دو تکه بهنظر میآمد در زمانی که اهل مکه شروع به آزار مسلمانان نمودند.[۸] مورخ ونسنیک تاریخی بودن شق القمر را رد کرده و استدلال میکند که قرآن خودش معجزه (به شکل سنتی آن) را در مورد محمد رد میکند.[۹][۱۰]
آیات اول و دوم سوره قمر بخشی از منازعات میان فلاسفه و الاهیدانان مسلمان در قرون وسطی بود زیرا فلاسفه معتقد بودند که اجسام آسمانی از ۴ عنصر اصلی (خاک، هوا، آتش و آب) تشکیل نشدهاند که قابل سوراخ کردن باشند.[۷]
بر طبق روایات اسلامی، محمد پیامبر اسلام، کره ماه را به دو نیم انشقاق داد بطوری که کوه نور در میان آن دیده شد، و سپس ماه به هم آمد و دو نیمه آن به همچسبید و همانند اول گردید.
برخی منابع وقوع شق القمر را به قیامت نسبت دادهاند، در صورتیکه برخی دیگر آن را به زمان پیامبر منتسب میدانند.[۱۱]
معروف است که شاکاروانی فرمد، شاه جنوب هند شاهد دو نیم شدن ماه بودهاست و پس از آن به عنوان اولین فرد در هند به دین اسلام گرویدهاست.[۱۲]
مورخ ونسنیک تاریخی بودن شق القمر را رد کرده و استدلال میکند که قرآن معجزه (به شکل سنتی آن) را در مورد محمد رد میکند و تنها خود قرآن را معجزه وی می داند.[۹][۱۰]
از بزرگترین ایرادات مطرح شده علیه ادعای شق القمر، این پرسش بودهاست که چرا این واقعه در هیچ سند تاریخی غیر اسلامی در جهان دیده نشدهاست.[۱۳][۱۴][متن با منبع مطابقت ندارد؟] ملا محسن فانی در «دبستان مذاهب» به نقل از یک رهگذر ترسایی میپرسد: «اگر شق القمر حقیقت داشت، پس چرا هیچیک از منجمین دیگر در جهان آن را به ثبت نرسانیدند، و چرا این واقعهٔ شما در نوشتههای مسلمین فقط دیده میشود؟»[۱۵]
ناصر مکارم شیرازی در تفسیر نمونه چنین استدلال کرده است که چون این واقعه در ساعات اولیه شب رخ داده است به دلیل اختلاف ساعت، در مناطق غربی مانند اروپا به دلیل روشنایی روز ماه قابل رویت نبوده و در مناطق شرقی نیز این اتفاق در زمان کوتاهی در نیمههای شب رخ داده و توسط کسی مشاهده نگردیدهاست.[۱۶]
در روایات اسلامی آمده که کفار مکه از پیامبر اسلام (ص) تقاضا کردند برای صدق دعوی خود ماه را به دو نیم بشکافد و به او قول دادند که اگر چنین نماید به دین اسلام و صدق گفتار او ایمان خواهند آورد... آن شب آسمان صاف و ماه به صورت کامل ( بدر) بود، پیامبر (ص) از خداوند خواست تا آنچه را که کفار مکه از او خواسته اند به آنها نشان بدهد تا ایمان بیاورند ...خداوند دعای پیامبرش را اجابت کرد ...و سپس ماه به دو نیم شکافته شد نیمی در کوه صفا و نیم دیگر در کوه قیقعان در مقابل آن قرار گرفت.
کفار مکه که در حال مشاهده این واقعه بودند گفتند که محمد (ص) ما را سحر
کرده است، سپس گفتند، اگر او ما را سحر کرده باشد نمی تواند همه مردم را
سحر کند، ابوجهل گفت صبر کنید تا یکی از اهل بادیه بیاید و از او سئوال
کنیم که آیا انشقاق ماه را دیده است یا نه، اگر تایید کرد ایمان می آوریم و
اگر نه معلوم می شود که محمد (ص) چشمان مارا سحر کرده است.
بالاخره یکی از اهالی بادیه به مکه آمد و این خبر را تصدیق کرد و آنگاه ابو
جهل و مشرکان گفتند " این سحر مستمر است" و آنگاه این آیات مبارک نازل
شد... "اقتربت الساعة وانشق القمر ..." باری این موضوع پایان یافت و مشرکان
ایمان نیاوردند.
در یکی از نشستهای دکتر زغلول النجار در یکی از دانشگاههای انگلیس، وی در خصوص معجزه شق القمر در صدر اسلام به دست پیامبر (ص) به عنوان یکی از معجزات پیامبر (ص) که توسط ناسا به اثبات رسیده است صحبت می کرد. در این میان یکی از حاضران که به اسلام خیلی توجه و اهتمام داشت به نام داوود موسی بیتکوک که در حال حاضر نیز رئیس حزب اسلامی بریتانیا است ماجرای مسلمان شدن خود را اینگونه نقل کرد: هنگامی که می خواستم در مورد اسلام تحقیق کنم یکی از دوستانم ترجمه ای از قران کریم به زبان انگلیسی را به من هدیه کرد و من نیز بطور اتفاقی آن را باز کردم و اتفاقا سوره قمر آمد. سپس شروع به خواندن کردم ....و ماه شکافته شد...وقتی به این جمله رسیدم از خود پرسیدم آیا واقعا ماه شکافته شده است؟؟! سپس با ناباوری کتاب را بسته و به کناری گذاشتم و از تحقیق در باره اسلام هم منصرف شدم. و دیگر سراغ آن کتاب هم نرفتم.
روزی در مقابل تلویزیون نشسته بودم و طبق معمول شبکه بی بی سی را مشاهده می کردم، برنامه ای بود که در آن مجری با سه نفر از دانشمندان ناسا متخصص در علوم فضایی مصاحبه داشت. موضوع برنامه جنگ ستارگان و صرف میلیاردها دلار در این راه و اعتراض به این موضوع بود. مجری با بیان اینکه صدها میلیون نفر در سراسر جهان از گرسنگی رنج می برند دانشمندان را مورد انتقاد قرار داده بود و آنان هم با بیان مفید بودن این تحقیقات در مجالات کشاورزی و صنعت و غیره از این طرحها دفاع می کردند.
مجری سپس سئوال دیگری را طرح می کند بااین مضمون که "شما در یکی از سفرهای خود به ماه حوالی 100 میلیارد دولار هزینه کردید و تنها خواسته اید که پرچم آمریکا را بر روی ماه نصب کنید...آیا این عاقلانه است"؟؟! در جواب این گوینده دانشمند آمریکایی لب به سخن گشوده و می گوید که در آن سفر، هدف ما مطالعه ترکیب داخلی ماه بوده که بدانیم چه تشابهاتی با زمین دارد و در این زمینه به موضوع عجیبی برخورد کردیم که عبارت بود از یک کمر بندی از سنگها و صخره های تغییر شکل یافته که سطح کره ماه را به طرف عمق و به طرف سطح دیگر آن پوشانده بود و هنگامی که این اطلاعات را به زمین شناسان منتقل کردیم مایه شگفتی آنان شده و گفتند چنین چیزی امکان ندارد مگر آنکه ماه در مرحله ای از حیات خود به دو نیم تقسیم شده و سپس دوباره جمع شده باشد و به شکل اول بازگشته باشد.و این نوار از صخره های تغییر شکل یافته نتیجه برخورد دو نیمه ماه در لحظه جمع شدن و به هم پیوستن دو نیمه آن می باشد.
داوود موسی بیتکوک سپس می گوید: با شنیدن این مطلب از جای خود پریدم و گفتم این معجزه ای است که در 1400 سال قبل به دست پیامبر اسلام در قلب صحرا اتفاق افتاده و از عجایب روزگار این است که آمریکایی ها باید میلیاردها دلار خرج کنند تا آن را برای مسلمانان اثبات نمایند! بی شک این دین حق و حقیقت است.
به این ترتیب سوره قمر سبب اسلام آوردن این شخص شد، پس از آنکه عاملی برای دوری او از اسلام شده بود و این خود از دیگر معجزات اسلام است.[۱۷]